Dieta a zdrowie tarczycy – kluczowe składniki odżywcze

Dobra kondycja tarczycy w ogromnym stopniu zależy od tego, co ląduje na talerzu. Ten niewielki gruczoł steruje tempem przemiany materii, wpływa na poziom energii, masę ciała, nastrój, płodność czy pracę serca. Zaburzenia jej pracy – zarówno niedoczynność, jak i nadczynność – są coraz częstsze, ale odpowiednio skomponowana dieta może realnie wspierać leczenie i profilaktykę. Prawidłowa podaż jodu, selenu, żelaza, cynku, witaminy D, a także regularne dostarczanie pełnowartościowego białka i zdrowych tłuszczów jest jednym z kluczowych elementów dbania o gospodarkę hormonalną organizmu. Warto poznać najważniejsze składniki odżywcze, ich najlepsze źródła oraz zasady komponowania jadłospisu przy chorobach tarczycy, takich jak Hashimoto, choroba Gravesa‑Basedowa czy wole guzkowe.

Rola tarczycy w organizmie a znaczenie diety

Tarczyca produkuje dwa główne hormony – tyroksynę (T4) i trójjodotyroninę (T3). Regulują one tempo metabolizmu, zużycie tlenu przez komórki, produkcję ciepła, a także wpływają na funkcjonowanie układu nerwowego, sercowo‑naczyniowego, mięśniowego i rozrodczego. Na ich produkcję oraz konwersję T4 do T3 ogromny wpływ ma żywienie – zarówno pod względem ilości dostarczanej energii, jak i jakości składników pokarmowych.

Do prawidłowej pracy tarczycy potrzebne są przede wszystkim: jod, selen, żelazo, cynk, witamina D, witaminy z grupy B, a także odpowiednia ilość białka, tłuszczów i węglowodanów. Ich niedobór może zaburzać syntezę hormonów, a przewlekłe braki sprzyjają powstawaniu wola, niedoczynności czy nasileniu procesów autoimmunologicznych. Z drugiej strony nadmiar niektórych składników, jak jod czy soja w formie silnie skoncentrowanej, również może niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie tarczycy, szczególnie u osób z chorobami autoimmunologicznymi.

W praktyce klinicznej coraz częściej podkreśla się, że obok farmakoterapii (np. lewotyroksyny), dieta i styl życia są ważnymi filarami leczenia. Uporządkowany sposób odżywiania stabilizuje glikemię, zmniejsza stan zapalny, wspiera mikrobiotę jelitową i ułatwia kontrolę masy ciała – a każdy z tych czynników jest istotny dla osi podwzgórze–przysadka–tarczyca. Z punktu widzenia dietetyki nie chodzi o jedną „magicznie” działającą substancję, lecz o całościowy model żywienia z odpowiednią podażą kluczowych składników.

Jod – fundament produkcji hormonów tarczycy

Jod jest podstawowym pierwiastkiem budulcowym hormonów tarczycy. Cząsteczka T4 zawiera cztery atomy jodu, a T3 – trzy. Brak wystarczającej podaży powoduje spadek syntezy hormonów i może prowadzić do niedoczynności, wola prostego oraz zaburzeń rozwoju intelektualnego u dzieci. Zapotrzebowanie na jod u osób dorosłych wynosi przeciętnie 150 µg na dobę, w ciąży i laktacji wzrasta do 220–290 µg, dlatego w tych okresach dieta wymaga szczególnej uwagi.

W Polsce głównym źródłem jodu jest sól kuchenna poddana jodowaniu. Jednak ze względu na rekomendacje ograniczania jej spożycia (profilaktyka nadciśnienia i chorób sercowo‑naczyniowych), warto sięgać po inne, naturalne źródła tego pierwiastka:

ryby morskie (dorsz, mintaj, łosoś, śledź),
owoce morza,
jaja,
nabiał (mleko, jogurty, kefiry),
woda mineralna z naturalną zawartością jodu (wybrane marki),
niektóre algi morskie – z dużą ostrożnością.

W kontekście alg warto zachować umiar. Niektóre gatunki (np. kelp) zawierają bardzo wysokie ilości jodu, co przy regularnym spożyciu może prowadzić do nadmiaru tego pierwiastka. Przekroczenie bezpiecznego poziomu jest niekorzystne zwłaszcza u osób z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy, ponieważ może nasilać stan zapalny i zaburzać regulację hormonalną. Z tego powodu suplementy z jodem czy koncentraty z alg najlepiej włączać dopiero po konsultacji z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Warto podkreślić, że restrykcyjne diety eliminacyjne, vege bez dobrze zaplanowanych źródeł jodu lub modne diety „bez soli” mogą sprzyjać niedoborom, jeśli nie są odpowiednio zbilansowane. U osób na diecie roślinnej szczególne znaczenie mają jaja i nabiał (w wariancie lakto‑ovo), a w przypadku diety całkowicie roślinnej – ostrożne, kontrolowane włączenie produktów z dodatkiem jodu lub odpowiednio dobranych preparatów.

Selen – strażnik konwersji T4 do T3

Selen to jeden z najbardziej strategicznych mikroelementów dla tarczycy. Wchodzi w skład enzymów dejodynaz, odpowiedzialnych za przemianę tyroksyny (T4) w biologicznie aktywną trójjodotyroninę (T3). Jest także elementem peroksydaz glutationowych, które neutralizują wolne rodniki powstające w czasie produkcji hormonów tarczycy. Oznacza to, że selen jednocześnie wspiera efektywną konwersję hormonów i chroni tkankę tarczycy przed stresem oksydacyjnym.

Niedobór selenu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia autoimmunologicznych chorób tarczycy, głównie zapalenia Hashimoto. Część badań wskazuje, że odpowiednia podaż selenu może obniżać miano przeciwciał anty‑TPO i anty‑Tg, poprawiać samopoczucie i zmniejszać subiektywne objawy, choć nie zawsze przekłada się to bezpośrednio na wartości TSH. Z tego względu istotne jest zapewnienie codziennej podaży selenu z żywności, a ewentualna suplementacja powinna być indywidualnie dobrana.

Do najlepszych źródeł selenu należą:

orzechy brazylijskie (bardzo wysokie stężenie – zwykle wystarczą 1–2 orzechy dziennie),
ryby i owoce morza,
jaja,
mięso, podroby,
produkty pełnoziarniste (w zależności od zawartości w glebie),
rośliny strączkowe.

Ważne jest, aby nie przekraczać znacznie zalecanego dziennego spożycia selenu (ok. 55 µg dla dorosłych). Zbyt wysoka podaż, szczególnie z suplementów i nadmiernej ilości orzechów brazylijskich, może skutkować selenozą – stanem toksyczności objawiającym się m.in. metalicznym posmakiem w ustach, łamliwością paznokci i włosów, zaburzeniami żołądkowo‑jelitowymi czy problemami neurologicznymi. W praktyce rozsądne i regularne włączanie selenu z żywności jest bezpiecznym i efektywnym sposobem wspierania tarczycy.

Żelazo, cynk, witamina D i inne kluczowe mikroskładniki

Wiele osób skupia się wyłącznie na jodzie i selenie, zapominając, że tarczyca potrzebuje również całego „zaplecza” innych pierwiastków i witamin. Jednym z nich jest żelazo – niezbędne do działania peroksydazy tarczycowej, enzymu uczestniczącego w syntezie hormonów. Niedobór żelaza (często współwystępujący z anemią) może utrudniać prawidłowe wytwarzanie T4 i T3, potęgując objawy zmęczenia, osłabienia i zaburzeń koncentracji.

Główne źródła żelaza hemowego, dobrze przyswajalnego przez organizm, to:

czerwone mięso dobrej jakości (wołowina, cielęcina),
podroby (wątróbka – w umiarkowanych ilościach),
drób,
ryby.

Żelazo niehemowe znajduje się w:

roślinach strączkowych (soczewica, ciecierzyca, fasola),
pestkach dyni, nasionach sezamu, słonecznika,
pełnoziarnistych produktach zbożowych,
zielonych warzywach liściastych (szpinak, jarmuż).

Aby zwiększyć jego wchłanianie, warto łączyć te produkty z bogatymi w witaminę C (papryka, natka pietruszki, cytrusy, kiszonki) i unikać popijania posiłku dużą ilością kawy lub herbaty bezpośrednio po jedzeniu.

Cynk ma udział w regulacji sekrecji TSH przez przysadkę oraz w przemianach hormonów tarczycy na poziomie komórkowym. Jego niedobór może nasilać wypadanie włosów, problemy skórne, pogorszenie odporności i obniżenie nastroju – objawy często nakładające się na symptomy niedoczynności. Cynk znajdziemy przede wszystkim w:

mięsie,
owocach morza (ostrygi są jednym z najbogatszych źródeł),
jajach,
pełnoziarnistych zbożach,
pestkach dyni i słonecznika,
roślinach strączkowych.

Witamina D pełni funkcję hormonu o szerokim spektrum działania, m.in. modulując odpowiedź układu immunologicznego. Jej niedobór wiąże się z większym ryzykiem chorób autoimmunologicznych, w tym zapalenia Hashimoto. W naszej szerokości geograficznej trudno jest pokryć zapotrzebowanie wyłącznie dietą, ponieważ główne jej ilości powstają w skórze pod wpływem promieniowania UVB. Z tego względu zaleca się kontrolowanie stężenia 25(OH)D we krwi i w razie potrzeby indywidualnie dobraną suplementację według aktualnych wytycznych.

Oprócz wymienionych minerałów, istotne znaczenie dla pracy tarczycy mają także:

witaminy z grupy B (szczególnie B2, B6, B12, foliany) – wspierają metabolizm energetyczny, pracę układu nerwowego i procesy metylacji,
magnez –bierze udział w setkach reakcji enzymatycznych, wpływa na poziom energii i zdolność adaptacji do stresu,
antyoksydanty (witamina C, E, karotenoidy, polifenole) – zmniejszają stres oksydacyjny, który towarzyszy przewlekłym stanom zapalnym i zaburzeniom autoimmunologicznym.

Białko, tłuszcze i węglowodany a gospodarka tarczycowa

Oprócz mikroskładników, ogromne znaczenie ma odpowiednia podaż makroskładników: białka, tłuszczów i węglowodanów. Białko dostarcza aminokwasów niezbędnych do budowy enzymów, receptorów oraz nośników hormonów tarczycy w krwiobiegu. Zbyt niskie spożycie białka może spowalniać tempo metabolizmu, nasilać utratę masy mięśniowej i pogarszać regenerację organizmu.

Dobrze zbilansowana dieta dla osób z problemami tarczycowymi powinna zawierać pełnowartościowe źródła białka:

ryby (szczególnie morskie, będące jednocześnie źródłem jodu i selenu),
jaja,
chude mięso,
fermentowane produkty mleczne, jeśli są dobrze tolerowane,
rośliny strączkowe i tofu (w ilościach dostosowanych do stanu zdrowia i ogólnej diety).

Zdrowe tłuszcze są z kolei niezbędne do syntezy hormonów steroidowych, wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) oraz utrzymania prawidłowej struktury błon komórkowych. Kwasy omega‑3 (EPA i DHA) wywierają działanie przeciwzapalne, co ma szczególne znaczenie przy autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy. Ich główne źródła to tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, śledź, sardynki), tran, a w mniejszym stopniu siemię lniane, nasiona chia i orzechy włoskie (dostarczające ALA, który w ograniczonym stopniu przekształca się do EPA i DHA).

Węglowodany powinny pochodzić głównie z produktów o niskim i średnim indeksie glikemicznym: pełnoziarnistych zbóż, kasz, warzyw, owoców i strączków. Stabilny poziom glukozy we krwi sprzyja równowadze hormonalnej i zmniejsza uczucie senności oraz „spadków energii”, często zgłaszanych przez osoby z niedoczynnością tarczycy. Skrajnie niskowęglowodanowe diety mogą u części pacjentów nasilać zaburzenia hormonalne, dlatego ich wprowadzenie należy każdorazowo rozważać z lekarzem i dietetykiem.

Goitrogeny, soja i gluten – fakty i mity

W kontekście diety a zdrowia tarczycy często pojawiają się pytania o tzw. substancje wolotwórcze, czyli goitrogeny. Są to związki, które w dużych ilościach mogą hamować wchłanianie jodu lub zaburzać funkcjonowanie enzymów związanych z produkcją hormonów. Znajdują się przede wszystkim w warzywach krzyżowych i niektórych roślinach strączkowych:

kapusta biała i czerwona,
brokuły, kalafior, brukselka,
jarmuż,
rzepa, rzodkiewka,
soja i produkty sojowe.

Przy umiarkowanym spożyciu, szczególnie po obróbce termicznej (gotowanie, duszenie, blanszowanie), zawartość czynnych goitrogenów znacząco się zmniejsza. U większości osób z prawidłową podażą jodu nie ma konieczności eliminowania warzyw kapustnych – są bogatym źródłem witamin, składników mineralnych, błonnika i substancji o działaniu przeciwnowotworowym. Problemem może być dopiero bardzo duże i częste spożycie surowych warzyw krzyżowych przy jednoczesnym niskim dostarczaniu jodu z diety.

Soja jest bardziej kontrowersyjna, zwłaszcza w kontekście przyjmowania lewotyroksyny. Produkty sojowe mogą zmniejszać wchłanianie tego leku z przewodu pokarmowego, dlatego nie zaleca się ich jedzenia bezpośrednio w czasie przyjmowania preparatu (należy zachować odstęp kilku godzin). U osób z chorobami autoimmunologicznymi tarczycy intensywne, wysokobiałkowe przetwory sojowe w bardzo dużych ilościach są zwykle ograniczane, choć umiarkowane spożycie tradycyjnie fermentowanych produktów (tempeh, miso) u części pacjentów będzie dobrze tolerowane.

Dużo emocji budzi również kwestia glutenu. U osób z potwierdzoną celiakią lub nadwrażliwością na gluten niezwiązaną z celiakią, dieta bezglutenowa jest niezbędna i może istotnie poprawiać zarówno wyniki badań, jak i samopoczucie. U pacjentów z Hashimoto często współwystępuje predyspozycja do innych chorób autoimmunologicznych, w tym właśnie do celiakii, dlatego przy długotrwałych dolegliwościach jelitowych warto wykonać odpowiednią diagnostykę.

Jednak całkowite wykluczanie glutenu „na wszelki wypadek”, bez wskazań medycznych i odpowiedniego zbilansowania diety, nie zawsze przynosi korzyści. U części osób może prowadzić do niedoborów błonnika, witamin z grupy B czy składników mineralnych, jeśli dieta bezglutenowa opiera się głównie na wysoko przetworzonych produktach. Decyzja o wykluczeniu glutenu powinna być podejmowana indywidualnie, najlepiej po konsultacji ze specjalistą.

Praktyczne zasady żywienia wspierającego tarczycę

Aby dieta realnie wspierała zdrowie tarczycy, warto zastosować kilka praktycznych zasad przy komponowaniu jadłospisu:

Regularne posiłki – 3–4 główne posiłki dziennie, w podobnych odstępach czasowych, pomagają stabilizować poziom glukozy i zmniejszać napady wilczego głodu.
Źródła pełnowartościowego białka w każdym posiłku głównym – np. jajka na śniadanie, ryba lub chude mięso na obiad, fermentowany nabiał lub rośliny strączkowe na kolację.
Codzienna porcja ryby morskiej 2–3 razy w tygodniu – dostarczy jodu, selenu i kwasów omega‑3.
Włączenie różnych warzyw (min. 400–500 g dziennie) – w tym części krzyżowych po obróbce cieplnej, aby ograniczyć potencjalne działanie goitrogenne i jednocześnie skorzystać z ich wartości odżywczych.
Umiarkowana ilość owoców (2–3 porcje dziennie), najlepiej w połączeniu z białkiem i tłuszczem, aby ograniczać skoki glikemii.
Przewaga produktów pełnoziarnistych – kasze (gryczana, jaglana, pęczak), brązowy ryż, pieczywo razowe lub dobrej jakości produkty bezglutenowe u osób, które muszą unikać glutenu.
Ograniczenie cukrów prostych, słodyczy, słodzonych napojów, wysoko przetworzonych przekąsek oraz tłuszczów trans.
Dbanie o nawodnienie – woda, napary ziołowe, niesłodzona herbata; przy wyborze wody mineralnej można zwrócić uwagę na naturalną zawartość jodu.
Wsparcie mikrobioty jelitowej – fermentowane produkty mleczne, kiszonki, błonnik rozpuszczalny (płatki owsiane, babka jajowata), różnorodne warzywa i owoce, co jest istotne w kontekście regulacji odporności i procesów autoimmunologicznych.

Warto również pamiętać o odpowiednim przyjmowaniu leków tarczycowych. Lewotyroksyna powinna być zwykle przyjmowana rano, na czczo, popita niewielką ilością wody, a posiłek zjedzony po 30–60 minutach. Kawa, sok grejpfrutowy, duże ilości błonnika, wapń, żelazo czy wspomniana soja mogą zaburzać jej wchłanianie, dlatego dobrze jest zadbać o właściwe odstępy czasowe między lekiem a jedzeniem.

Styl życia, masa ciała i tarczyca – dlaczego to się łączy

Choć artykuł koncentruje się na diecie, trudno pominąć inne elementy stylu życia, które wpływają na zdrowie tarczycy. Przewlekły stres, niedosypianie, brak aktywności fizycznej czy palenie tytoniu mogą zaburzać równowagę hormonalną, w tym funkcjonowanie osi podwzgórze–przysadka–tarczyca.

Przewlekły stres zwiększa wydzielanie kortyzolu, który w nadmiarze może obniżać konwersję T4 do T3 i sprzyjać gromadzeniu tkanki tłuszczowej, szczególnie trzewnej. U osób z niedoczynnością tarczycy częste jest spowolnienie metabolizmu i przybieranie na wadze, dlatego ważne jest wdrożenie łagodnej, regularnej aktywności fizycznej (spacery, pływanie, jazda na rowerze, ćwiczenia siłowe o umiarkowanej intensywności). Ruch poprawia wrażliwość insulinową, wspiera pracę mięśni, korzystnie wpływa na nastrój i jakość snu – pośrednio ułatwiając również regulację apetytu.

Sen oraz rytm dobowy są kolejnym filarem. Niedobór snu zwiększa poziom hormonów głodu (grelina) i obniża poziom leptyny, co może nasilać podjadanie i utrudniać redukcję masy ciała. Dążenie do 7–9 godzin snu na dobę, unikanie ekspozycji na intensywne światło niebieskie przed snem, wprowadzenie wieczornych rytuałów relaksacyjnych (np. krótka medytacja, oddech przeponowy, czytanie) będą wspierały nie tylko samopoczucie, ale również ogólną równowagę hormonalną.

Redukcja masy ciała u osób z niedoczynnością tarczycy zwykle wymaga cierpliwości. Zbyt restrykcyjne, niskokaloryczne diety mogą dodatkowo obniżać tempo przemiany materii i nasilać uczucie zmęczenia. Znacznie lepiej sprawdza się umiarkowany deficyt kaloryczny, stopniowe wprowadzanie zmian żywieniowych, praca nad nawykami i systematyczna, ale dostosowana do możliwości aktywność fizyczna. Wsparcie dietetyka, psychodietetyka czy trenera bywa w takim procesie bardzo pomocne.

Podsumowanie – jak świadomie wspierać tarczycę dietą

Zdrowie tarczycy zależy od wielu czynników, w tym genetyki, środowiska, poziomu stresu, ekspozycji na toksyny, ale także w ogromnym stopniu od sposobu odżywiania. Odpowiednia ilość jodu, selenu, żelaza, cynku, witamina D i antyoksydanty, w połączeniu z prawidłową podażą białka, tłuszczów i węglowodanów, tworzą fundament dla prawidłowej syntezy oraz działania hormonów tarczycy.

Praktyczne wsparcie obejmuje regularne włączanie ryb morskich, jaj, pełnoziarnistych produktów zbożowych, warzyw (w tym krzyżowych po obróbce cieplnej), owoców, orzechów, nasion, a także fermentowanych produktów mlecznych i kiszonek. Z drugiej strony warto ograniczać cukry proste, silnie przetworzone produkty, tłuszcze trans oraz nadmiar alkoholu. Świadome podejście do kwestii goitrogenów, soi i glutenu pomaga uniknąć niepotrzebnych restrykcji i jednocześnie chronić tarczycę przed czynnikami mogącymi pogarszać jej funkcjonowanie.

Dieta nie zastąpi leczenia farmakologicznego w przypadku stwierdzonych chorób tarczycy, ale może znacząco je wspierać, poprawiać komfort życia pacjenta, ułatwiać kontrolę masy ciała i zmniejszać nasilenie objawów. Indywidualne dostosowanie jadłospisu, uwzględnienie wyników badań, stylu życia oraz preferencji smakowych to najlepsza droga do trwałych efektów i dobrej kondycji hormonalnej.

FAQ – najczęstsze pytania o dietę a zdrowie tarczycy

1. Czy przy niedoczynności tarczycy trzeba całkowicie wykluczyć warzywa kapustne?
Nie ma takiej konieczności u większości osób. Warzywa krzyżowe są bardzo wartościowe. Warto spożywać je głównie po obróbce termicznej (gotowanie, duszenie, blanszowanie), co zmniejsza zawartość aktywnych goitrogenów. Problemem może być dopiero bardzo duża ilość surowych warzyw kapustnych przy niskiej podaży jodu.

2. Czy każdy z Hashimoto powinien przejść na dietę bezglutenową?
Nie zawsze. Dieta bezglutenowa jest konieczna przy potwierdzonej celiakii lub nadwrażliwości na gluten. U części osób z Hashimoto jej wprowadzenie może poprawić samopoczucie, ale nie jest to uniwersalna zasada. Decyzję najlepiej podjąć po diagnostyce i konsultacji ze specjalistą, dbając o dobre zbilansowanie jadłospisu.

3. Jak często można jeść ryby morskie przy chorobach tarczycy?
Zwykle zaleca się 2–3 porcje ryb tygodniowo, z czego przynajmniej jedna porcja to tłusta ryba morska (łosoś, makrela, śledź, sardynki). Dostarczą jodu, selenu i kwasów omega‑3. Warto wybierać gatunki o niższej zawartości metali ciężkich i unikać smażenia w głębokim tłuszczu.

4. Czy przyjmując lewotyroksynę można pić kawę rano?
Kawę najlepiej wypić dopiero 30–60 minut po zażyciu leku i po zjedzeniu pierwszego posiłku. Wypicie kawy bezpośrednio po tabletce może zmniejszać jej wchłanianie. Dobrą praktyką jest przyjmowanie leku wyłącznie z wodą, a napoje kofeinowe zostawienie na później.

5. Czy suplementacja jodu jest zawsze wskazana przy chorobach tarczycy?
Nie. Zarówno niedobór, jak i nadmiar jodu mogą szkodzić. W chorobach autoimmunologicznych tarczycy nadmierna suplementacja jodu może nasilać stan zapalny. Dlatego o suplementach z jodem powinien decydować lekarz na podstawie wywiadu, diety i badań, a pierwszym krokiem powinna być zwykle modyfikacja jadłospisu.

6. Jakie objawy mogą świadczyć o tym, że moja dieta nie wspiera tarczycy?
Nasilone zmęczenie, senność, trudności z redukcją masy ciała mimo racjonalnej diety, wypadanie włosów, łamliwość paznokci, uczucie zimna, zaburzenia nastroju, problemy z koncentracją czy bardzo obfite lub nieregularne miesiączki mogą sugerować zaburzenia pracy tarczycy. W takiej sytuacji, oprócz konsultacji z lekarzem i badań, warto przyjrzeć się jakości diety i ewentualnym niedoborom składników odżywczych.

7. Czy przy niedoczynności tarczycy można stosować diety niskokaloryczne?
Bardzo restrykcyjne, długotrwałe diety niskokaloryczne są niewskazane, ponieważ mogą dodatkowo obniżać tempo przemiany materii, nasilać zmęczenie i prowadzić do niedoborów. Zdecydowanie lepiej sprawdza się umiarkowany deficyt kaloryczny, dobrze zbilansowane posiłki i stopniowe wprowadzanie zmian, najlepiej pod opieką dietetyka.

8. Czy osoby na diecie roślinnej mogą zadbać o prawidłową pracę tarczycy?
Tak, ale wymaga to większej uwagi. Należy zadbać o odpowiednie źródła jodu (np. woda jodowana, ewentualnie kontrolowane użycie niektórych alg), selenu (orzechy brazylijskie, pełne ziarna, strączki), żelaza i cynku (strączki, pestki, nasiona, produkty wzbogacane). Często konieczna jest także suplementacja witaminy B12 i witaminy D. W przypadku chorób tarczycy dobrze jest skonsultować jadłospis z dietetykiem znającym specyfikę diet roślinnych.