Porzeczki od lat goszczą na polskich stołach, ale dopiero niedawno zaczęto przyglądać się im bliżej jako sprzymierzeńcowi osób walczących z nadwagą. Te drobne owoce o wyrazistym smaku łączą w sobie niską kaloryczność, dużą zawartość błonnika, imponującą ilość witaminy C i cennych polifenoli. Dzięki temu mogą realnie wspierać proces redukcji masy ciała: od regulacji apetytu, przez wpływ na metabolizm, aż po ochronę organizmu przed skutkami stresu oksydacyjnego związanego z nadwagą. Poniżej znajdziesz szczegółowe omówienie, w jaki sposób porzeczki mogą stać się elementem skutecznego, dobrze zbilansowanego planu odchudzania.
Wartość odżywcza porzeczek a redukcja masy ciała
Porzeczki – zarówno czarne, czerwone, jak i białe – należą do owoców o bardzo korzystnym profilu żywieniowym. Na 100 g porzeczek przypada zazwyczaj ok. 40–60 kcal, w zależności od odmiany. To oznacza, że można włączyć je do diety odchudzającej bez obawy o znaczący wzrost kaloryczności jadłospisu. Niska energia w połączeniu z wysoką zawartością wody sprawia, że porzeczki mają dużą objętość, więc pomagają wypełnić żołądek i dają odczucie sytości przy stosunkowo małym ładunku kalorycznym.
Jednym z największych atutów porzeczek jest ich bogactwo w błonnik. W 100 g tych owoców znajdziemy zazwyczaj 4–7 g włókna pokarmowego, co jest wynikiem bardzo dobrym jak na owoce. Błonnik spowalnia wchłanianie glukozy, stabilizuje poziom cukru we krwi i przyczynia się do bardziej równomiernego wydzielania insuliny. To z kolei ogranicza napady nagłego głodu, chęć na podjadanie i ułatwia kontrolę nad ilością spożywanego jedzenia w ciągu dnia.
Porzeczki to również niezwykle bogate źródło witaminy C. Czarne porzeczki zawierają jej wyjątkowo dużo – nawet kilkukrotnie więcej niż popularne cytrusy. Witamina C odgrywa istotną rolę w procesach metabolicznych, w tym w syntezie karnityny, związku biorącego udział w transporcie kwasów tłuszczowych do mitochondriów, gdzie są one wykorzystywane jako źródło energii. W praktyce oznacza to, że odpowiedni poziom witaminy C może wspierać zdolność organizmu do efektywnego spalania tłuszczu, szczególnie w połączeniu z aktywnością fizyczną.
W porzeczkach obecne są także liczne antyoksydanty, takie jak antocyjany, flawonoidy czy kwasy fenolowe. Substancje te przeciwdziałają szkodliwemu działaniu wolnych rodników, które powstają m.in. w przebiegu przewlekłego stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego. U osób z nadwagą i otyłością stan zapalny niskiego stopnia jest częstym zjawiskiem i może utrudniać redukcję masy ciała. Dzięki swojej aktywności przeciwutleniającej porzeczki pomagają ograniczać te niekorzystne procesy, co pośrednio sprzyja poprawie metabolizmu i lepszemu samopoczuciu.
Warto wspomnieć także o zawartości składników mineralnych, takich jak potas, wapń, żelazo czy magnez. Potas wspiera gospodarkę wodno-elektrolitową i pomaga w regulacji ciśnienia tętniczego, które często jest podwyższone u osób z nadwagą. Z kolei magnez i wapń odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu mięśni i układu nerwowego, wpływając na poziom energii i motywację do podejmowania regularnego wysiłku fizycznego, kluczowego w procesie odchudzania.
Mechanizmy, dzięki którym porzeczki wspierają odchudzanie
Porzeczki działają wielotorowo, wspierając redukcję masy ciała zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio. Jednym z podstawowych mechanizmów jest wspomniana wyżej zawartość błonnika. Włókno pokarmowe powoduje spowolnienie opróżniania żołądka, co przedłuża uczucie sytości po posiłku. Osoby, które regularnie spożywają produkty bogate w błonnik, z reguły jedzą mniej i rzadziej sięgają po wysokokaloryczne przekąski. Przy diecie odchudzającej, w której całkowita ilość energii jest ograniczona, to ogromny atut.
Błonnik rozpuszczalny zawarty w porzeczkach wpływa również na skład mikrobioty jelitowej. Bakterie jelitowe fermentują część błonnika, wytwarzając krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które regulują gospodarkę glukozowo-insulinową i mogą sprzyjać lepszemu wykorzystywaniu energii z pożywienia. Zdrowa, zróżnicowana mikrobiota jelitowa jest obecnie uznawana za ważny czynnik wspierający utrzymanie prawidłowej masy ciała, a porzeczki, jako źródło prebiotycznego błonnika, mogą pomóc w poprawie jej składu.
Drugim istotnym aspektem jest wpływ porzeczek na gospodarkę węglowodanową. Indeks glikemiczny tych owoców jest niski lub umiarkowany, co oznacza, że nie powodują one gwałtownych skoków glukozy we krwi. W połączeniu z błonnikiem daje to efekt stopniowego uwalniania energii, mniejszej senności po posiłkach i stabilniejszego poziomu głodu w ciągu dnia. U osób z insulinoopornością, cukrzycą typu 2 czy predyspozycją do tycia w okolicy brzucha, wybór produktów o niskim indeksie glikemicznym ma szczególne znaczenie.
Substancje bioaktywne obecne w porzeczkach, w tym polifenole i antocyjany, mogą wpływać na aktywność enzymów zaangażowanych w metabolizm tłuszczów, a także na ekspresję genów związanych z magazynowaniem i spalaniem lipidów. Badania laboratoryjne sugerują, że antocyjany mogą ograniczać lipogenezę (tworzenie nowych cząsteczek tłuszczu) i wspierać lipolizę (rozkład już zgromadzonej tkanki tłuszczowej). Chociaż nie można traktować porzeczek jako samodzielnego środka „spalającego tłuszcz”, włączenie ich do diety może stanowić wartościowy element strategii poprawy metabolizmu.
Nie można pominąć także roli, jaką porzeczki pełnią w kontekście ochrony naczyń krwionośnych i układu sercowo‑naczyniowego. Osoby z nadwagą często zmagają się z podwyższonym cholesterolem, trójglicerydami i nadciśnieniem. Obecne w porzeczkach antyoksydanty i błonnik rozpuszczalny pomagają obniżać stężenie frakcji LDL cholesterolu, wspierają elastyczność naczyń i mogą redukować ryzyko powikłań sercowo‑naczyniowych. Poprawa ogólnego stanu zdrowia, w tym wydolności krążeniowo‑oddechowej, ułatwia regularny ruch, co bezpośrednio przekłada się na zwiększone wydatki energetyczne i szybszą redukcję masy ciała.
Ciekawym, choć często pomijanym mechanizmem, jest wpływ porzeczek na samopoczucie. Zawarte w nich związki bioaktywne, w tym witamina C i polifenole, współdziałają z układem nerwowym, pomagając ograniczać skutki stresu oksydacyjnego, który może towarzyszyć przewlekłemu stresowi psychicznemu. Osoby żyjące w ciągłym napięciu częściej sięgają po wysokokaloryczne, bogate w cukier i tłuszcz przekąski. Lepsze samopoczucie, bardziej stabilny nastrój i wyższy poziom energii sprzyjają podejmowaniu racjonalnych decyzji żywieniowych i utrzymaniu motywacji do stosowania diety redukcyjnej.
Jak włączać porzeczki do diety odchudzającej w praktyce
Aby w pełni wykorzystać potencjał porzeczek w procesie odchudzania, warto zwrócić uwagę na sposób ich przygotowania i łączenia z innymi produktami. Najkorzystniejszą formą są świeże owoce, spożywane w sezonie letnim. Można dodawać je do jogurtu naturalnego, kefiru czy maślanki, tworząc sycące, a jednocześnie niskokaloryczne śniadanie lub przekąskę. Połączenie porzeczek z pełnoziarnistymi płatkami owsianymi dostarcza dodatkowej porcji błonnika i przedłuża uczucie sytości, co jest szczególnie ważne dla osób, którym trudno ograniczyć podjadanie między posiłkami.
Porzeczki świetnie sprawdzają się także jako składnik sałatek. Dodanie garści czerwonych lub czarnych porzeczek do mieszanki sałat, pomidora, ogórka i źródła białka (np. grillowanej piersi z kurczaka, tofu lub ciecierzycy) pozwala uzyskać lekki, ale bardzo odżywczy posiłek. Ich kwaskowaty smak znakomicie przełamuje smak sosów na bazie oliwy z oliwek lub oleju rzepakowego tłoczonego na zimno. W takim połączeniu zyskujemy nie tylko wysoką wartość odżywczą dania, ale także lepszą przyswajalność witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, istotnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu w trakcie diety redukcyjnej.
Poza sezonem można sięgać po mrożone porzeczki. Proces mrożenia, jeśli jest przeprowadzony prawidłowo, pozwala zachować znaczną część witamin i antyoksydantów, a straty są stosunkowo niewielkie. Mrożone porzeczki można dodawać do koktajli na bazie mleka roślinnego, jogurtu naturalnego lub wody mineralnej. Tego rodzaju napoje są dobrą alternatywą dla słodzonych soków i napojów gazowanych, które dostarczają pustych kalorii, nie wnosząc wartościowej dawki błonnika ani mikroskładników.
W kontekście diety odchudzającej warto zachować ostrożność wobec przetworów z porzeczek, takich jak tradycyjne dżemy, konfitury czy syropy. Bardzo często zawierają one duże ilości dodanego cukru, co znacząco podnosi ich kaloryczność i niweluje część korzyści zdrowotnych. Jeżeli zależy nam na wykorzystaniu porzeczek w przetworach, lepszym wyborem będą niskosłodzone dżemy, musy bezcukrowe lub domowe przetwory, w których cukier zastąpiono niewielką ilością słodzików dopuszczonych do stosowania. Należy jednak pamiętać, że nawet zdrowsze wersje przetworów powinny być spożywane w umiarkowanych ilościach.
Istotne jest też zwrócenie uwagi na łączenie porzeczek z białkiem i tłuszczem. Same owoce, jedzone jako przekąska, są wartościowe, ale powodują stosunkowo szybkie trawienie. Jeśli połączymy je z produktem białkowym (np. jogurtem naturalnym, skyrem, twarogiem) i niewielką porcją zdrowych tłuszczów (np. orzechy, pestki dyni, siemię lniane), uzyskamy posiłek o dużo większej sile sycącej. Tak skomponowana przekąska może zastąpić wysokokaloryczne desery, batoniki czy słodkie bułki, pomagając obniżyć całkowitą podaż energii w ciągu dnia.
Porzeczki możesz również wykorzystywać w roli naturalnego „wzmacniacza” smaku w wodzie czy herbacie. Kilka rozgniecionych owoców dodanych do dzbanka wody z cytryną i listkami mięty nada napojowi przyjemną kwaskowatość i aromat, zachęcając do częstszego picia. Zwiększenie podaży płynów jest ważne w diecie redukcyjnej, ponieważ odpowiednie nawodnienie pomaga kontrolować łaknienie (często mylone z pragnieniem), wspiera funkcjonowanie nerek i przyczynia się do lepszego przebiegu procesów metabolicznych.
Porzeczki a inne aspekty zdrowia ważne podczas odchudzania
Odchudzanie to nie tylko redukcja kalorii, ale też troska o ogólne zdrowie. Porzeczki poprzez swój skład mogą wspierać wiele układów organizmu, które często są nadwyrężone u osób z nadwagą. Wspomniane wcześniej antyoksydanty chronią komórki przed uszkodzeniem, co ma znaczenie szczególnie w kontekście wątroby, mózgu i układu krążenia. Otyłość sprzyja stłuszczeniu wątroby, zaburzeniom lipidowym i nadciśnieniu. Regularne spożywanie produktów bogatych w polifenole, takich jak porzeczki, może wspierać profilaktykę tych zaburzeń.
Witamina C, której porzeczki dostarczają bardzo dużo, uczestniczy także w produkcji kolagenu – białka kluczowego dla kondycji skóry, naczyń krwionośnych, chrząstki stawowej i kości. W czasie intensywnej redukcji masy ciała skóra narażona jest na utratę jędrności, a stawy na zwiększone obciążenie, zwłaszcza przy wzmożonej aktywności fizycznej. Dostarczanie odpowiedniej ilości witaminy C wraz z dietą może wspierać procesy regeneracji i utrzymania dobrej kondycji tkanek, co ma znaczenie dla komfortu i estetyki sylwetki po zakończeniu odchudzania.
Porzeczki mogą także pośrednio wpływać na regulację ciśnienia krwi oraz profil lipidowy. Zawarte w nich związki o działaniu przeciwzapalnym oraz potas pomagają utrzymać elastyczność naczyń krwionośnych i właściwą równowagę sodowo‑potasową. U osób, które w trakcie odchudzania zwiększają aktywność fizyczną, stabilne ciśnienie i dobra wydolność układu krążenia są niezwykle ważne, zarówno dla bezpieczeństwa treningu, jak i odczuwalnej poprawy kondycji.
Warto zwrócić uwagę na rolę porzeczek w kształtowaniu odpowiedzi immunologicznej. Nadwaga i otyłość wiążą się z gorszym funkcjonowaniem układu odpornościowego, a nieprawidłowo prowadzone diety redukcyjne, zbyt ubogie w witaminy i składniki mineralne, mogą ten problem pogłębiać. Dzięki wysokiej zawartości witaminy C, polifenoli oraz innych przeciwutleniaczy porzeczki wspierają naturalne mechanizmy obronne organizmu, pomagając przejść przez proces redukcji masy ciała bez zwiększonej podatności na infekcje i gorsze samopoczucie.
Czynnikiem często decydującym o sukcesie diety odchudzającej jest też komfort trawienia. Zaparcia, wzdęcia i uczucie ciężkości mogą zniechęcać do kontynuowania zmian stylu życia. Błonnik obecny w porzeczkach stymuluje perystaltykę jelit i pomaga regulować rytm wypróżnień. Dobrze pracujące jelita to nie tylko lepsze samopoczucie na co dzień, ale również sprawniejsza eliminacja produktów przemiany materii, co ułatwia utrzymanie motywacji i poczucie lekkości, często oczekiwane przez osoby rozpoczynające redukcję masy ciała.
Ograniczenia i przeciwwskazania – kiedy z porzeczkami uważać
Mimo licznych zalet porzeczek, nie u wszystkich osób będzie możliwe ich spożywanie w dowolnych ilościach. Powinni na nie uważać przede wszystkim pacjenci z niektórymi chorobami przewodu pokarmowego, takimi jak aktywna choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy, ostre zapalenie żołądka czy ciężkie postacie refluksu. Kwasowość porzeczek może w takich sytuacjach nasilać dolegliwości bólowe i zgagę. U osób z wrażliwym przewodem pokarmowym duża ilość błonnika bywa przyczyną wzdęć lub biegunek, dlatego warto wprowadzać te owoce stopniowo, obserwując reakcję organizmu.
Istotną kwestią jest również alergia. Choć uczulenie na porzeczki występuje stosunkowo rzadko, jest możliwe. Objawia się zwykle świądem jamy ustnej, obrzękiem warg, wysypką lub dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego. Osoby z rozpoznanymi alergiami na inne owoce jagodowe powinny zachować ostrożność i w razie wątpliwości skonsultować spożycie porzeczek z alergologiem lub dietetykiem klinicznym.
Pacjenci przyjmujący leki przeciwzakrzepowe powinni pamiętać, że bardzo duże dawki witaminy C mogą w pewnych sytuacjach wpływać na metabolizm niektórych farmaceutyków, choć dotyczy to raczej suplementów, a nie racjonalnych ilości owoców w diecie. Mimo to, w przypadku chorób przewlekłych oraz stałego przyjmowania leków, zawsze warto omówić większe zmiany w jadłospisie z lekarzem prowadzącym.
Osoby z kamicą nerkową, szczególnie szczawianowo‑wapniową, powinny zwrócić uwagę na ogólną podaż szczawianów w diecie. Porzeczki, podobnie jak część innych owoców i warzyw, zawierają te związki w pewnych ilościach. Nie oznacza to konieczności całkowitej rezygnacji, ale rozsądne jest kontrolowanie porcji i zachowanie różnorodności owoców w jadłospisie, by nie przeciążać organizmu nadmiarem jednego typu składników.
Wreszcie, kluczowa jest świadomość, że nawet najzdrowsze owoce nie zrównoważą nadmiernej podaży kalorii. Porzeczki mogą być wartościowym wsparciem odchudzania, lecz nie zastąpią dobrze zbilansowanej diety, dopasowanej do indywidualnego zapotrzebowania na energię, zaplanowanej aktywności fizycznej oraz odpowiedniej ilości snu i radzenia sobie ze stresem. Traktowanie ich jako „magicznego” środka odchudzającego może prowadzić do rozczarowania i niepotrzebnych, zbyt dużych oczekiwań.
Praktyczne wskazówki i przykładowe zastosowania porzeczek w menu redukcyjnym
Aby ułatwić włączenie porzeczek do diety, warto przygotować kilka prostych schematów posiłków, które można modyfikować zgodnie z własnymi preferencjami smakowymi. Kluczowe jest, aby porzeczki nie stanowiły jedynie dodatku dekoracyjnego, lecz pełnoprawny składnik posiłku wnoszący porcję błonnika, witaminy C oraz naturalnego, lekko kwaskowatego smaku.
Jedną z możliwości jest śniadanie na bazie owsianki. Płatki owsiane ugotowane na wodzie lub napoju roślinnym, uzupełnione łyżką nasion chia lub siemienia lnianego, garścią porzeczek i porcją jogurtu naturalnego, tworzą zbilansowany posiłek dostarczający błonnika, białka i zdrowych tłuszczów. Taki zestaw pomaga utrzymać sytość przez wiele godzin, ograniczając potrzebę podjadania słodkich produktów w pracy czy szkole. Dodatek porzeczek zwiększa walory smakowe i odżywcze całości, bez nadmiernego podnoszenia kaloryczności.
Na drugie śniadanie lub podwieczorek dobrze sprawdzi się koktajl z mrożonych porzeczek, szpinaku, ogórka, niewielkiego banana i wody mineralnej. To sposób na przemycenie solidnej porcji warzyw i owoców w jednym napoju. Zamiast banana można użyć jogurtu wysokobiałkowego, aby zwiększyć ilość białka i jeszcze bardziej podnieść sytość. Taki koktajl jest szczególnie pomocny u osób mających trudność z jedzeniem surowych warzyw w większych ilościach.
Porzeczki można także wykorzystać jako element lekkiego deseru. Świetnie sprawdzają się w roli dodatku do pieczonego deseru jogurtowego lub sernika na zimno na bazie chudego twarogu i żelatyny lub agaru. Zamiast słodzić całą masę, można postawić na naturalną kwaskowatość porzeczek, a ewentualnie użyć niewielkiej ilości słodzika. Dzięki temu deser pozostaje niskokaloryczny, a jednocześnie atrakcyjny wizualnie i smakowo, co ma znaczenie psychologiczne – pozwala poczuć, że dieta nie jest pasmem wyrzeczeń.
Przy planowaniu menu warto pamiętać, że różne odmiany porzeczek mogą być stosowane zamiennie. Czarne porzeczki wyróżniają się szczególnie wysoką zawartością witaminy C i antocyjanów, przez co są silnym wsparciem antyoksydacyjnym. Czerwone i białe porzeczki, choć nieco delikatniejsze w smaku, również dostarczają błonnika i cennych polifenoli. Zachowanie różnorodności pozwala urozmaicić dietę, co zwiększa szansę na długoterminowe utrzymanie nowych nawyków żywieniowych.
Podsumowanie – realna rola porzeczek w procesie odchudzania
Porzeczki stanowią wartościowy element diety redukcyjnej, ale ich skuteczność zależy od całościowego kontekstu żywieniowego i stylu życia. Owoce te są niskokaloryczne, bogate w błonnik, witaminę C, antyoksydanty i liczne związki bioaktywne, które wspierają metabolizm, regulację apetytu, funkcjonowanie jelit oraz ochronę układu sercowo‑naczyniowego. Mogą pomagać w utrzymaniu stabilnego poziomu glukozy we krwi, zmniejszać napady głodu i poprawiać samopoczucie, co w praktyce przekłada się na łatwiejsze przestrzeganie założeń diety.
Jednocześnie warto pamiętać, że porzeczki nie zastępują zbilansowanego jadłospisu, nie eliminują potrzeby kontroli ilości spożywanych kalorii ani nie zwalniają z konieczności dbania o regularną aktywność fizyczną. Należy traktować je jako jedno z wielu narzędzi wspierających redukcję masy ciała. Włączenie porzeczek do codziennego menu może jednak znacząco poprawić jakość diety, zwiększyć udział warzyw i owoców, ułatwić rezygnację z wysokosłodzonych deserów, a tym samym przybliżyć do celu, jakim jest zdrowa, trwała utrata zbędnych kilogramów.
FAQ – najczęstsze pytania o porzeczki a odchudzanie
Czy porzeczki naprawdę pomagają schudnąć?
Porzeczki nie są cudownym środkiem odchudzającym, ale mogą realnie wspierać redukcję masy ciała. Zawierają mało kalorii, a jednocześnie dużo błonnika, witaminy C i antyoksydantów. Dzięki temu sprzyjają dłuższemu utrzymaniu sytości, stabilizują poziom glukozy we krwi i pomagają ograniczyć podjadanie. Kluczowe jest jednak włączenie ich do dobrze zbilansowanej diety o ujemnym bilansie energetycznym oraz połączenie z regularną aktywnością fizyczną.
Ile porzeczek dziennie można jeść na diecie redukcyjnej?
U większości zdrowych osób porcja około 100–150 g porzeczek dziennie będzie odpowiednia jako element diety odchudzającej. Taka ilość dostarcza wartościowej porcji błonnika i witaminy C, nie powodując istotnego wzrostu kaloryczności jadłospisu. W praktyce można spożywać je jako dodatek do jednego lub dwóch posiłków w ciągu dnia. Osoby z wrażliwym przewodem pokarmowym powinny wprowadzać porzeczki stopniowo, obserwując tolerancję.
Czy porzeczki mają niski indeks glikemiczny?
Porzeczki charakteryzują się niskim lub umiarkowanym indeksem glikemicznym, a ich ładunek glikemiczny w typowej porcji jest niewielki. Oznacza to, że nie powodują gwałtownych skoków glukozy we krwi, szczególnie gdy są spożywane w towarzystwie białka i tłuszczu (np. z jogurtem naturalnym). Dzięki temu dobrze sprawdzają się w dietach redukcyjnych oraz u osób z insulinoopornością czy nieprawidłową tolerancją glukozy, oczywiście w ramach indywidualnie dobranego planu żywieniowego.
Co jest lepsze na diecie: świeże, mrożone czy przetworzone porzeczki?
Najkorzystniejsze są świeże i mrożone porzeczki, ponieważ zachowują większość witamin, błonnika i antyoksydantów przy niskiej kaloryczności. Mrożenie powoduje niewielkie straty składników, ale nadal jest bardzo dobrą metodą przechowywania. Przetwory tradycyjne, takie jak dżemy czy syropy, zwykle zawierają dużo cukru, co zwiększa ich gęstość kaloryczną i zmniejsza przydatność w odchudzaniu. Jeśli sięgasz po przetwory, wybieraj wersje bez dodatku cukru lub niskosłodzone i traktuj je jako dodatek.
Czy porzeczki można jeść wieczorem, jeśli się odchudzam?
Porzeczki można spożywać także wieczorem, pod warunkiem że mieszczą się w dziennym limicie kalorycznym i są elementem dobrze skomponowanego posiłku. Dobrym pomysłem jest połączenie ich z produktem białkowym, np. jogurtem naturalnym lub skyrem, co zwiększy sytość i ograniczy nocne podjadanie. Warto jednak unikać dużych porcji owoców zaraz przed snem, szczególnie u osób z problemami trawiennymi, aby nie nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Czy osoby z cukrzycą mogą jeść porzeczki podczas odchudzania?
Porzeczki mogą być włączone do diety osób z cukrzycą typu 2 i insulinoopornością, ponieważ mają niski ładunek glikemiczny i dostarczają błonnika, który spowalnia wchłanianie glukozy. Kluczowe jest jednak kontrolowanie porcji oraz łączenie ich z produktami białkowymi lub źródłem zdrowego tłuszczu, co dodatkowo stabilizuje poziom cukru. Dieta przy cukrzycy powinna być zawsze indywidualnie ustalana z dietetykiem lub lekarzem, dlatego wprowadzenie porzeczek warto z nimi skonsultować.
Powrót