Częste przeziębienia potrafią skutecznie utrudnić codzienne funkcjonowanie, obniżać wydajność w pracy i psuć plany rodzinne. Wiele osób intuicyjnie sięga po suplementy i „wzmacniacze odporności”, jednak jednym z najlepiej przebadanych składników wpływających na funkcjonowanie układu immunologicznego jest cynk. Ten niepozorny pierwiastek ma znaczenie nie tylko w sezonie infekcyjnym – jego niedobory mogą utrzymywać się miesiącami, sprzyjając nawracającym infekcjom i spowolnionej regeneracji organizmu. W artykule przyjrzymy się roli cynku w odporności, objawom niedoboru, źródłom w diecie oraz sposobom bezpiecznego uzupełniania jego ilości, a także możliwościom wsparcia ze strony poradni Mój Dietetyk.
Cynk a układ odpornościowy – dlaczego jest tak ważny?
Cynk jest jednym z kluczowych mikroelementów regulujących pracę układu immunologicznego. Bierze udział w dojrzewaniu i aktywacji limfocytów T i B, czyli komórek odpowiedzialnych za rozpoznawanie i neutralizowanie wirusów oraz bakterii. Bez odpowiedniej podaży cynku organizm ma utrudnione zadanie w tworzeniu skutecznej odpowiedzi immunologicznej. To między innymi dlatego przewlekły, nawet umiarkowany niedobór cynku może objawiać się zwiększoną podatnością na infekcje górnych dróg oddechowych.
Warto podkreślić, że cynk nie jest jedynie „dodatkiem” do odporności, ale pełni funkcję regulatora licznych reakcji enzymatycznych. Jest kofaktorem ponad 300 enzymów biorących udział w metabolizmie białek, tłuszczów i węglowodanów, a także w procesach naprawy DNA. Oznacza to, że przy niewystarczającej podaży cynku zaburzone mogą zostać procesy odnowy tkanek po przebytej infekcji, gojenie się błony śluzowej nosa czy gardła oraz regeneracja nabłonka dróg oddechowych.
Cynk ma również właściwości antyoksydacyjne – pośrednio ogranicza nadmierne wytwarzanie wolnych rodników tlenowych, które powstają w czasie odpowiedzi zapalnej. Odpowiedni poziom tego pierwiastka może więc sprzyjać łagodniejszemu przebiegowi infekcji, mniejszemu uszkodzeniu tkanek i szybszemu powrotowi do formy. Nie oznacza to jednak, że sama suplementacja cynku zapobiegnie wszystkim przeziębieniom. Kluczowa pozostaje całościowa dbałość o styl życia i dietę, a cynk jest jednym z istotnych elementów tej układanki.
Badania naukowe wskazują, że u osób, które już w pierwszych 24 godzinach od pojawienia się objawów przeziębienia przyjmują odpowiednio dobrane dawki cynku w postaci pastylek do ssania, czas trwania objawów może ulec skróceniu. Jednocześnie podkreśla się, że regularne, długoterminowe dbanie o wystarczającą podaż cynku z codziennej diety jest znacznie bezpieczniejsze niż niekontrolowane, wysokie dawki suplementów stosowanych doraźnie.
Objawy niedoboru cynku i grupy ryzyka częstych przeziębień
Niedobór cynku nie zawsze jest łatwy do uchwycenia na podstawie pojedynczego badania krwi. Poziom cynku w surowicy może wahać się w zależności od aktualnego stanu zapalnego w organizmie, spożycia posiłku czy stresu. Dlatego w praktyce klinicznej większe znaczenie mają objawy oraz ocena nawyków żywieniowych. Częste przeziębienia, powtarzające się infekcje zatok, osłabienie, nawracające afty w jamie ustnej czy dłuższe niż zwykle gojenie ran mogą sugerować niedostateczną podaż tego pierwiastka.
Objawami przewlekłego niedoboru cynku są również: pogorszone gojenie się skóry, skłonność do stanów zapalnych mieszków włosowych, nadmierne wypadanie włosów, łamliwość paznokci czy upośledzenie zmysłu smaku i węchu. U dzieci niedobór cynku może prowadzić do zaburzeń wzrostu, gorszego apetytu i zwiększonej chorobowości. U dorosłych natomiast częściej obserwuje się zmęczenie, obniżenie odporności oraz trudności z koncentracją, połączone ze spadkiem nastroju.
Do grup zwiększonego ryzyka niedoboru cynku – a co za tym idzie częstszych przeziębień – należą przede wszystkim osoby na dietach eliminacyjnych, zwłaszcza restrykcyjnych dietach wegańskich bez odpowiedniej suplementacji. Znaczną część cynku w polskiej diecie tradycyjnie dostarczają produkty odzwierzęce: mięso, jaja, nabiał czy ryby. Osoby rezygnujące z tych grup żywności często nie bilansują diety w taki sposób, aby włączyć roślinne, dobrze przyswajalne źródła cynku.
Podwyższone zapotrzebowanie na cynk obserwuje się także u kobiet w ciąży i karmiących piersią, u osób intensywnie trenujących, a także cierpiących na choroby przewlekłe jelit, wątroby czy nerek. Wszelkie zaburzenia wchłaniania, przewlekłe biegunki, alkoholizm czy niektóre leki (np. długotrwała terapia inhibitorami pompy protonowej, częste stosowanie leków zobojętniających) również sprzyjają utracie cynku lub obniżeniu jego przyswajania.
W przypadku często powtarzających się przeziębień ważne jest także zrozumienie, że niedobór cynku rzadko występuje w izolacji. Bardzo często towarzyszą mu niskie poziomy innych składników ważnych dla odporności, takich jak witamina D, żelazo, witamina A, foliany czy białko. Dlatego przy planowaniu działań naprawczych najlepiej sprawdzić u specjalisty całościowy obraz żywienia, stylu życia i aktualnego stanu zdrowia, zamiast ograniczać się do przypadkowego łykania suplementów.
Źródła cynku w diecie – co jeść, aby rzadziej się przeziębiać?
Najlepszą strategią wspierającą odporność w długiej perspektywie jest systematyczne dostarczanie cynku z urozmaiconej diety. Dzięki temu organizm ma stały dostęp do tego pierwiastka i może wykorzystywać go nie tylko w czasie infekcji, lecz także na co dzień – do zachowania sprawnego metabolizmu, prawidłowego podziału komórek i regeneracji. W pierwszej kolejności warto przyjrzeć się grupom produktów, które są naturalnie bogate w cynk.
Do najbardziej skoncentrowanych źródeł cynku należą: mięso (w szczególności czerwone, np. wołowina, cielęcina), podroby (wątróbka), jaja oraz niektóre ryby i owoce morza (np. ostrygi, krab, krewetki). U osób jedzących mięso regularne włączanie porcji dobrej jakości produktów odzwierzęcych często pokrywa znaczną część dziennego zapotrzebowania. W praktyce jednak wiele osób ogranicza mięso do jednego posiłku dziennie, wybierając głównie drób, co obniża łączną podaż cynku.
W diecie roślinnej źródłami cynku są przede wszystkim nasiona roślin strączkowych (soczewica, ciecierzyca, fasola, soja), pestki dyni, nasiona słonecznika, sezam, orzechy (np. nerkowce), pełnoziarniste produkty zbożowe i pseudozboża (amarantus, komosa ryżowa). W tych produktach cynk bywa jednak gorzej przyswajalny ze względu na obecność kwasu fitynowego, który wiąże minerały w przewodzie pokarmowym. Z tego powodu u osób na dietach roślinnych szczególnie ważna jest odpowiednia obróbka kulinarna: moczenie, kiełkowanie, fermentacja, długie gotowanie.
Przykładowo moczenie ciecierzycy przez 8–12 godzin przed gotowaniem, płukanie jej i następnie gotowanie w świeżej wodzie pomaga zmniejszyć ilość fitynianów, a tym samym poprawić biodostępność cynku. Podobnie jest w przypadku pestek dyni – ich prażenie w umiarkowanej temperaturze, łączenie z produktami fermentowanymi (np. jogurt naturalny, kefir, w diecie tradycyjnej lub napoje fermentowane na bazie roślin w diecie roślinnej) może sprzyjać lepszemu wykorzystaniu cynku przez organizm.
Dobrym nawykiem jest komponowanie posiłków w taki sposób, aby w ciągu dnia pojawiły się przynajmniej 2–3 źródła cynku, np. owsianka z pestkami dyni i orzechami na śniadanie, gulasz z czerwonego mięsa lub soczewicy na obiad oraz pasta z ciecierzycy na kolację. Kluczowe jest też zadbanie o odpowiednią ilość białka – zarówno zwierzęcego, jak i roślinnego – ponieważ współdziała ono z cynkiem w procesach odpornościowych, w tym w produkcji przeciwciał.
Suplementacja cynku – kiedy może być potrzebna?
Choć dobrze zbilansowana dieta zwykle jest w stanie pokryć zapotrzebowanie na cynk, w praktyce wiele osób ma trudności z jej właściwym skomponowaniem. Powtarzające się infekcje, zdiagnozowane zaburzenia wchłaniania, stosowanie leków wpływających na gospodarkę mineralną bądź dieta uboga w produkty bogate w cynk mogą sprawić, że konieczne będzie krótkotrwałe lub długotrwałe wsparcie suplementacją.
Suplementy cynku dostępne są w różnych formach chemicznych: glukonian, chelat aminokwasowy, cytrynian, siarczan czy pikolinian. Różnią się one między sobą stopniem przyswajalności oraz ryzykiem działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Przy wyborze preparatu warto zwrócić uwagę nie tylko na dawkę, ale i na skład całego produktu, unikając nadmiaru dodatków technologicznych czy połączenia z wysokimi dawkami innych minerałów, które mogą ze sobą konkurować (np. miedzi).
Ważne jest, aby nie przekraczać zalecanych maksymalnych dawek cynku bez konsultacji ze specjalistą. Zbyt wysoka podaż przez dłuższy czas może paradoksalnie prowadzić do zaburzeń odporności, problemów żołądkowo-jelitowych, bólu głowy czy niedoboru miedzi. Najczęściej w profilaktyce stosuje się dawki rzędu 10–15 mg na dobę, natomiast wyższe dawki (20–30 mg, a nawet więcej) powinny być dobierane indywidualnie. Istotne jest także, czy suplement przyjmowany jest na czczo, z posiłkiem, oraz czy nie nakłada się z innymi preparatami wieloskładnikowymi.
W kontekście częstych przeziębień często stosuje się pastylki do ssania zawierające cynk, które mają działać lokalnie w obrębie błony śluzowej jamy ustnej i gardła. Chociaż część badań potwierdza skrócenie czasu trwania infekcji przy takim sposobie podania, istotne jest zwrócenie uwagi na skład – ilość cynku na pastylkę, rodzaj związku chemicznego oraz zawartość substancji słodzących, szczególnie u osób z problemami z gospodarką glukozowo-insulinową.
Decyzję o suplementacji warto poprzedzić analizą nawyków żywieniowych, oceną stanu zdrowia oraz – jeśli to możliwe – wykonaniem odpowiednich badań laboratoryjnych, takich jak oznaczenie cynku w surowicy, morfologia krwi, poziom CRP, ferrytyny, witaminy D czy parametrów funkcji wątroby i nerek. Dzięki temu suplementacja będzie nie tylko skuteczniejsza, ale i bezpieczniejsza, a jej czas trwania możliwy do racjonalnego zaplanowania.
Styl życia a wykorzystanie cynku przez organizm
Nawet najlepiej zbilansowana dieta dostarczająca odpowiednich ilości cynku może nie wystarczyć, jeśli styl życia sprzyja obciążeniom układu odpornościowego. Przewlekły stres, niedobór snu, mała ilość ruchu, palenie papierosów czy nadmierne spożycie alkoholu mogą zwiększać zapotrzebowanie na cynk i przyspieszać jego zużycie w procesach naprawczych. W efekcie organizm znajduje się w stanie permanentnego „niedosytu” ważnych mikroskładników, co objawia się częstym chorowaniem.
Stres powoduje wzrost wydzielania kortyzolu, który w dłuższej perspektywie obniża odporność i zaburza równowagę pomiędzy różnymi typami limfocytów. Do sprawnego działania układ odpornościowy potrzebuje nie tylko cynku, ale i odpowiedniego środowiska hormonalnego oraz regeneracji nocnej. Dlatego osoby śpiące mało i nieregularnie, pracujące zmianowo lub długo w nocy, często zgłaszają utrzymujące się przeziębienia mimo deklarowanego „zdrowego odżywiania”.
Istotny jest także ruch. Umiarkowana, regularna aktywność fizyczna poprawia krążenie, dotlenienie tkanek, wspiera regulację glukozy we krwi oraz korzystnie wpływa na mikrobiotę jelitową. Jelita z kolei są jednym z najważniejszych miejsc kształtowania odporności, a cynk odgrywa w ich funkcjonowaniu kluczową rolę – uszczelnia nabłonek jelitowy, wspomaga odnowę komórek, pośrednio wpływa na skład mikroflory. Siedzący tryb życia, połączony z przetworzoną dietą ubogą w błonnik, może więc ograniczać pełne wykorzystanie cynku.
Na uwagę zasługują także używki, zwłaszcza palenie papierosów i nadużywanie alkoholu. Tytoń zwiększa stres oksydacyjny, a alkohol upośledza wchłanianie i magazynowanie wielu mikroelementów, w tym cynku. Osoby sięgające po alkohol kilka razy w tygodniu, nawet w umiarkowanych ilościach, mogą niewidocznie dla siebie stopniowo obniżać rezerwy cynku, co przekłada się na gorszą odporność. W takich sytuacjach sama suplementacja często nie wystarcza – konieczna jest zmiana szerszych nawyków.
Dieta zbilansowana pod kątem cynku w praktyce
Przełożenie wiedzy teoretycznej na codzienne decyzje żywieniowe bywa wyzwaniem. Z jednej strony warto zwiększyć udział produktów bogatych w cynk, z drugiej – zachować równowagę między różnymi składnikami odżywczymi i zadbać o to, by posiłki były smaczne, sycące i dopasowane do stylu życia. Dobrym podejściem jest planowanie jadłospisu w oparciu o kilka kluczowych zasad, zamiast obsesyjnego liczenia każdego miligrama cynku.
Po pierwsze, w każdym głównym posiłku warto uwzględnić dobre źródło białka: mięso, ryby, jaja, nabiał lub rośliny strączkowe. Większość z tych produktów dostarcza jednocześnie cynku oraz innych ważnych składników, jak żelazo, witaminy z grupy B czy kwasy tłuszczowe omega-3. Po drugie, dobrze jest regularnie sięgać po orzechy i nasiona – 1–2 garści dziennie mogą znacząco podnieść całkowitą podaż cynku, magnezu i zdrowych tłuszczów.
Po trzecie, warto zadbać o różnorodność zbóż, włączając nie tylko pszenicę czy ryż, ale także kaszę gryczaną, jęczmienną, płatki owsiane, komosę ryżową czy amarantus. Produkty pełnoziarniste dostarczają nie tylko cynku, ale też błonnika, który wspiera jelita i stabilizuje poziom glukozy, co pośrednio wzmacnia odporność. Po czwarte, nie należy zapominać o warzywach i owocach – choć nie są one głównymi źródłami cynku, dostarczają wielu związków przeciwzapalnych i antyoksydantów, które współdziałają z cynkiem w utrzymaniu sprawnej odporności.
W praktyce dietetyk, planując jadłospis dla osoby skarżącej się na częste przeziębienia, zwraca uwagę nie tylko na ilość cynku, ale także na ogólną kaloryczność diety, rozkład makroskładników, podaż witamin A, C, D, E, B6, B12, folianów, selenu, żelaza czy kwasów EPA i DHA. Każdy z tych elementów może warunkować, jak „efektywnie” organizm wykorzystuje cynk. Dlatego najlepsze efekty przynosi całościowe podejście do żywienia, obejmujące zarówno wybór produktów, jak i sposób ich obróbki czy rozkład posiłków w ciągu dnia.
Profesjonalne wsparcie dietetyczne – rola poradni Mój Dietetyk
Osoby zmagające się z częstymi przeziębieniami nierzadko próbują wielu strategii na własną rękę: przypadkowych suplementów, modnych diet, krótkotrwałych kuracji „wzmacniających”. Bez rzetelnej analizy zdarza się jednak, że wysiłki te są mało skuteczne lub prowadzą do nowych problemów zdrowotnych. W takiej sytuacji dużą pomocą może być współpraca ze specjalistą, który spojrzy na organizm całościowo i pomoże ułożyć realny plan poprawy.
Sieć gabinetów dietetycznych Mój Dietetyk oferuje konsultacje dietetyczne ukierunkowane między innymi na poprawę odporności oraz wsparcie organizmu przy częstych infekcjach. W trakcie wizyty dietetyk przeprowadza szczegółowy wywiad zdrowotny i żywieniowy, analizuje dotychczasowe wyniki badań, styl życia, rodzaj wykonywanej pracy, poziom aktywności fizycznej oraz dotychczasowe doświadczenia z suplementacją. Na tej podstawie możliwe jest ustalenie, czy niedobór cynku rzeczywiście może być jedną z przyczyn nawracających przeziębień.
W gabinetach Mój Dietetyk pacjent otrzymuje indywidualnie dobrany plan żywieniowy, który uwzględnia preferencje smakowe, ewentualne alergie czy nietolerancje oraz możliwości czasowe i finansowe. Dietetyk proponuje praktyczne rozwiązania, takie jak szybkie przepisy na posiłki bogate w cynk, zalecenia dotyczące obróbki produktów roślinnych, a także wskazówki odnośnie do ewentualnej suplementacji. Wszystko to służy temu, aby codzienna dieta w naturalny sposób wspierała układ odpornościowy.
Co istotne, z usług Mój Dietetyk można skorzystać nie tylko stacjonarnie, ale również w formie konsultacji online. To wygodne rozwiązanie dla osób mieszkających poza większymi miastami, zapracowanych, rodziców małych dzieci czy pacjentów, którzy w okresie częstych infekcji wolą ograniczać kontakty bezpośrednie. Konsultacje online umożliwiają przekazanie dokładnego wywiadu, omówienie wyników badań i uzyskanie szczegółowych zaleceń bez wychodzenia z domu.
Dzięki połączeniu wiedzy naukowej z praktycznym doświadczeniem dietetycy Mój Dietetyk pomagają nie tylko „podnieść odporność”, ale przede wszystkim zrozumieć, jakie czynniki w konkretnym przypadku sprzyjają częstym przeziębieniom. Czy jest to niedobór cynku, innych mikroelementów, błędy w planowaniu posiłków, przewlekły stres, nieregularny sen, a może nieprawidłowa masa ciała? Odpowiedź na te pytania pozwala zaplanować działania, których efektem jest rzadziej występująca choroba i lepsze samopoczucie na co dzień.
Cynk w kontekście całej odporności – co jeszcze warto wziąć pod uwagę?
Cynk stanowi ważny, lecz nie jedyny element układanki, jaką jest odporność. Dla pełnego obrazu należy uwzględnić także inne czynniki żywieniowe i środowiskowe. Istotną rolę odgrywa między innymi poziom witamina D, która modulując działanie układu immunologicznego, wpływa na częstość infekcji dróg oddechowych. Nawet optymalna podaż cynku może nie wystarczyć, jeśli witamina D utrzymuje się na niskim poziomie przez całą jesień i zimę.
Drugim kluczowym elementem jest kondycja jelit i mikrobioty. Skład flory bakteryjnej jelit może w znacznym stopniu warunkować, jak organizm reaguje na kontakt z patogenami. Dieta bogata w warzywa, owoce, produkty fermentowane i błonnik rozpuszczalny sprzyja rozwojowi korzystnych bakterii, które z kolei wspierają syntezę niektórych witamin i związków krótkołańcuchowych o działaniu przeciwzapalnym. Cynk jest tutaj istotnym „partnerem”, ponieważ pomaga utrzymać szczelność bariery jelitowej, co ogranicza przenikanie niepożądanych substancji do krwiobiegu.
Wreszcie, nie można zapominać o odpowiedniej podaży energii. Zbyt niskoenergetyczne diety odchudzające, szczególnie stosowane przez długi czas, prowadzą często do niedoborów nie tylko cynku, ale również białka, żelaza, wapnia czy magnezu. Organizm, który funkcjonuje w stanie przewlekłego deficytu kalorycznego, ma mniejsze zasoby na walkę z infekcjami. Dlatego planowanie redukcji masy ciała u osób z częstymi przeziębieniami wymaga szczególnej ostrożności i profesjonalnej opieki dietetycznej.
Podsumowując, cynk jest jednym z filarów prawidłowo funkcjonującego układu odpornościowego, ale działa najskuteczniej w synergii z innymi składnikami odżywczymi oraz zdrowymi nawykami. Odpowiednio zaplanowana dieta, wsparta w razie potrzeby rozsądną suplementacją i modyfikacją stylu życia, może wyraźnie zmniejszyć częstość przeziębień, skrócić czas ich trwania oraz poprawić ogólną wydolność organizmu. W tym procesie szczególnie pomocne może być wsparcie profesjonalnych dietetyków z poradni Mój Dietetyk, zarówno w gabinetach stacjonarnych w całym kraju, jak i podczas konsultacji online.
FAQ – najczęstsze pytania o cynk i częste przeziębienia
Czy sam cynk wystarczy, żeby przestać chorować na przeziębienia?
Cynk odgrywa bardzo istotną rolę w działaniu układu odpornościowego i jego niedobór może zwiększać podatność na infekcje, jednak sam w sobie nie jest „tarczą” przed wszystkimi wirusami. O odporności decyduje całokształt stylu życia: sposób odżywiania, poziom stresu, ilość snu, aktywność fizyczna, palenie papierosów czy spożywanie alkoholu. Uzupełnienie cynku ma sens szczególnie wtedy, gdy stwierdzono jego niedobór lub dieta jest w niego uboga. Najlepsze efekty przynosi połączenie właściwej podaży cynku, innych składników odżywczych i zmian w stylu życia.
Jak rozpoznać, że mam niedobór cynku?
Rozpoznanie niedoboru cynku tylko na podstawie jednego badania krwi bywa trudne, bo poziom w surowicy może zmieniać się pod wpływem stanu zapalnego czy ostatniego posiłku. W praktyce zwraca się uwagę na objawy: częste przeziębienia, nawracające infekcje górnych dróg oddechowych i zatok, gorsze gojenie ran, łamliwość paznokci, wypadanie włosów, zaburzenia smaku lub węchu, problemy skórne. Pomocna jest też analiza diety pod kątem zawartości produktów bogatych w cynk. Najlepiej skonsultować się z dietetykiem lub lekarzem, którzy zinterpretują wyniki badań i objawy całościowo.
Czy weganie i wegetarianie częściej cierpią na niedobór cynku?
Osoby na dietach roślinnych mogą być bardziej narażone na niższy poziom cynku, ponieważ roślinne źródła zawierają często związki ograniczające jego wchłanianie, np. kwas fitynowy. Nie oznacza to jednak, że weganin musi mieć niedobór. Kluczowe jest umiejętne planowanie posiłków: regularne włączanie roślin strączkowych, pestek dyni, sezamu, orzechów i produktów pełnoziarnistych oraz stosowanie technik takich jak moczenie, kiełkowanie czy fermentacja. W razie wątpliwości warto skorzystać z konsultacji z dietetykiem, który oceni jadłospis i ewentualnie zaleci suplementację cynku.
Jak bezpiecznie suplementować cynk przy częstych przeziębieniach?
Bezpieczna suplementacja cynku wymaga dopasowania dawki do potrzeb organizmu, stanu zdrowia, stylu odżywiania i pozostałych przyjmowanych preparatów. Typowo stosuje się 10–15 mg cynku dziennie w profilaktyce, natomiast wyższe dawki powinny być ustalane indywidualnie przez specjalistę. Istotny jest wybór dobrze przyswajalnej formy, unikanie łączenia wysokich dawek z innymi suplementami mineralnymi (np. żelazem czy miedzią) przyjmowanymi jednocześnie oraz kontrola czasu trwania kuracji. Zbyt długie stosowanie dużych dawek cynku może prowadzić do zaburzeń odporności i niedoboru miedzi, dlatego suplementację warto omówić z dietetykiem lub lekarzem.
W jaki sposób Mój Dietetyk może pomóc przy częstych przeziębieniach?
Specjaliści z sieci gabinetów Mój Dietetyk analizują całościowo sposób żywienia, styl życia i stan zdrowia osoby zgłaszającej częste infekcje. Na podstawie szczegółowego wywiadu, a często także wyników badań, oceniają, czy problem może wynikać z niedoboru cynku, innych składników odżywczych, zbyt niskiej kaloryczności diety, przewlekłego stresu czy nieregularnego trybu dnia. Następnie przygotowują spersonalizowany plan żywieniowy, który krok po kroku pomaga poprawić odporność. W razie potrzeby rekomendują też odpowiednią suplementację i modyfikacje stylu życia. Konsultacje dostępne są w gabinetach stacjonarnych w wielu miastach kraju oraz w wygodnej formie online.
Powrót