Skład i właściwości odżywcze mleka A2
Mleko A2 zawiera te same podstawowe składniki odżywcze co zwykłe mleko. Jest bogate w pełnowartościowe białko, tłuszcz mleczny, laktozę (cukier mleczny) oraz liczne witaminy (m.in. A, D, B2, B12) i minerały, takie jak wapń czy fosfor. Głównym białkiem mleka krowiego jest beta-kazeina – w mleku A2 występuje ona wyłącznie w wariancie beta-kazeina A2, podczas gdy standardowe mleko zawiera mieszankę wariantów A1 i A2. Pierwotnie wszystkie krowy produkowały mleko tylko z wariantem A2 beta-kazeiny, stąd mleko A2 bywa określane jako „pradawne”. W praktyce jednak nie różni się ono smakiem, zapachem ani konsystencją od zwykłego mleka o podobnej zawartości tłuszczu. Dostarcza też zbliżonej ilości kalorii i wszystkich istotnych składników odżywczych. Co więcej, obecność tłuszczu w mleku A2 (jak w każdym pełnotłustym nabiale) ułatwia przyswajanie witamin A i D rozpuszczalnych w tłuszczach. Podobnie jak tradycyjny produkt, mleko A2 można kupić w różnych wersjach o zróżnicowanej zawartości tłuszczu (np. 1,5%, 2% czy 3,2%), a jego kaloryczność zależy głównie od tej zawartości. Ciekawostką jest fakt, że beta-kazeina typu A2 dominuje również w mleku innych zwierząt hodowlanych – kóz, owiec, a także występuje w mleku kobiecym. Pod względem wartości odżywczej mleko A2 jest więc zbliżone składem do tradycyjnego, a różni się jedynie rodzajem białka, co może mieć znaczenie dla jego trawienia.
Różnice między mlekiem A2 a zwykłym mlekiem
Choć mleko A2 i tradycyjne mleko krowie mają podobny skład pod kątem zawartości głównych składników odżywczych, różnią się strukturą białek kazeinowych. W mleku A2 nie występuje odmiana beta-kazeiny zwana wariantem A1, obecna powszechnie w mleku większości krów europejskich. Różnica między wariantami A1 i A2 polega na zamianie zaledwie jednego aminokwasu w łańcuchu beta-kazeiny. W wariancie A2 w określonej pozycji znajduje się prolina, podczas gdy w wariancie A1 jest tam histydyna. Ta pozornie drobna zmiana wpływa na sposób trawienia białka. Podczas trawienia mleka zawierającego beta-kazeinę A1 uwalnia się peptyd zwany beta-kazomorfiną-7 (BCM-7), który ma właściwości opioidowe – oddziałuje na receptory w układzie pokarmowym i nerwowym podobnie jak morfina. Uważa się, że obecność BCM-7 może być jedną z przyczyn niepożądanych reakcji na zwykłe mleko u wrażliwych osób (sugeruje się wpływ na układ trawienny, odpornościowy, a nawet neurologiczny). Natomiast mleko A2, dzięki innej strukturze białka, albo w ogóle nie uwalnia BCM-7 w procesie trawienia, albo powstają jego śladowe ilości. Standardowe mleko (pochodzące od krów o genotypie A1/A2 lub A1/A1) stanowi mieszankę białek typu A1 i A2, dlatego organizm niektórych osób może reagować na nie gorzej niż na czyste mleko A2. Mleko oznaczone symbolem „A2” uzyskuje się od krów posiadających genetycznie dwie kopie allelu A2 (czyli krów A2/A2). Stosując selektywną hodowlę i testy genetyczne, tworzy się stada krów dających mleko pozbawione białka A1. Na etykiecie produktu informacja o zawartości tylko beta-kazeiny A2 gwarantuje, że w danym mleku nie ma domieszki wariantu A1, choć jego wygląd i smak niczym się nie wyróżniają.
Korzyści zdrowotne mleka A2
Zwolennicy mleka A2 wskazują na szereg możliwych korzyści zdrowotnych płynących z jego spożywania. Najczęściej wymienianą zaletą jest lepsza strawność – wiele osób zauważa, że po wypiciu mleka A2 odczuwają mniejszy dyskomfort trawienny. Rzadziej pojawiają się wzdęcia, bóle brzucha czy luźne stolce w porównaniu z reakcjami, jakie towarzyszą spożyciu zwykłego mleka. Prawdopodobnym powodem takiej różnicy jest brak peptydu BCM-7, który w mleku A1 może wywoływać podrażnienie układu pokarmowego i przyczyniać się do zjawiska tzw. „nieszczelnego jelita” (zwiększonej przepuszczalności ścian jelit dla niepożądanych cząsteczek). Dzięki temu mleko A2 bywa polecane osobom z wrażliwym układem pokarmowym oraz tym, u których często obserwuje się trudności z trawieniem nabiału.
Inną potencjalną korzyścią jest wpływ na mikroflorę jelitową. Niektóre badania sugerują, że eliminacja wariantu A1 w diecie może sprzyjać zachowaniu lepszej równowagi bakteryjnej w jelitach i redukcji stanów zapalnych w przewodzie pokarmowym. Ponadto wstępne prace naukowe badały związek między spożyciem mleka A2 a niższym ryzykiem pewnych schorzeń. Przykładowo pojawiały się raporty, że dieta zawierająca mleko A2 wiązała się z rzadszym występowaniem cukrzycy typu 1 u dzieci lub niektórych chorób serca w porównaniu z dietą opartą na mleku A1. Padły również hipotezy o możliwym wpływie BCM-7 na rozwój zaburzeń neurologicznych (m.in. sugerowano związek z autyzmem), co skłoniło część osób do ograniczenia zwykłego mleka na rzecz A2. Należy jednak podkreślić, że wiele z tych potencjalnych korzyści opiera się na ograniczonych danych. Choć obserwacje konsumentów bywają pozytywne, potrzebne są dalsze badania naukowe, aby jednoznacznie potwierdzić wszystkie deklarowane efekty prozdrowotne mleka A2.
Mleko A2 w świetle badań naukowych
Pomimo licznych doniesień o zaletach mleka A2, świat nauki podchodzi do nich ostrożnie. Aktualny stan wiedzy nie pozwala jednoznacznie potwierdzić wszystkich prozdrowotnych właściwości przypisywanych mleku A2. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w opinii z 2009 roku stwierdził, że brak jest wyraźnych dowodów na to, by spożycie beta-kazomorfiny-7 z mleka A1 powodowało konkretne choroby u ludzi (badano m.in. autyzm, choroby układu krążenia i cukrzycę typu 1). Wiele badań przeprowadzonych w tym temacie miało charakter zwierzęcy lub epidemiologiczny, co utrudnia wyciągnięcie solidnych wniosków dla populacji ludzkiej. Niewielkie próby kliniczne z udziałem ludzi nie wykazały dotąd istotnych różnic w wpływie mleka A1 i A2 na wybrane parametry zdrowotne (np. poziom cholesterolu czy markery stanu zapalnego).
Z drugiej strony pewne analizy populacyjne sugerowały istnienie korelacji między wysokim spożyciem mleka zawierającego białko A1 a częstszym występowaniem niektórych schorzeń cywilizacyjnych. Jednak korelacja to nie to samo co związek przyczynowy, dlatego takie wyniki traktuje się z dużą ostrożnością. Naukowcy podkreślają, że potrzebne są dalsze badania – zwłaszcza zakrojone na szeroką skalę, długoterminowe obserwacje z udziałem ludzi – aby ocenić ewentualne długofalowe efekty spożywania mleka A2 w porównaniu z mlekiem tradycyjnym. Popularność mleka A2 jednak rośnie na świecie i wiele osób czeka na potwierdzenie jego zalet. Możliwe, że w przyszłości kolejne wyniki badań dostarczą bardziej jednoznacznych dowodów na przewagę lub brak różnic między wariantami mleka, ale na razie mleko A2 pozostaje raczej ciekawą alternatywą niż w pełni udowodnionym lepszym wyborem.
Mleko A2 a nietolerancja laktozy i alergie
W dyskusjach o mleku A2 często podkreśla się, że jest ono lepiej tolerowane przez organizm, jednak warto rozróżnić różne typy nadwrażliwości na mleko. Nietolerancja laktozy to problem z trawieniem cukru mlecznego (laktozy) z powodu niedoboru enzymu laktazy. Mleko A2 zawiera podobną ilość laktozy co zwykłe mleko, więc u osób z typową nietolerancją laktozy wywoła ono zbliżone objawy (wzdęcia, bóle brzucha, biegunki) jak mleko tradycyjne. Niektóre badania sugerują wprawdzie, że obecność białka A1 może nasilać objawy nietolerancji laktozy, więc mleko A2 mogłoby być nieco łagodniejsze dla takich osób. Jednak nie zastąpi ono mleka bezlaktozowego w przypadku osób z silną nietolerancją – wciąż zawiera laktozę, której ich organizm nie rozkłada.
Z kolei alergia na białko mleka krowiego (np. na kazeinę) to odmienny problem, w którym układ immunologiczny reaguje niewłaściwie na składniki mleka. Mleko A2 zawiera beta-kazeinę (tylko w innym wariancie), a także pozostałe białka serwatkowe obecne w mleku, dlatego osoba z alergią na mleko krowie prawdopodobnie również go nie zaakceptuje. Mleko A2 nie jest zatem lekarstwem na alergie – nie należy mylić go z mieszankami modyfikowanymi oznaczanymi jako HA (hipoalergicznymi), w których białka poddano częściowej hydrolizie enzymatycznej, ani z napojami roślinnymi zastępującymi mleko krowie. Podsumowując, mleko A2 może być dobrą opcją dla osób, które odczuwają dyskomfort po zwykłym mleku mimo braku formalnej nietolerancji lub alergii. Jeżeli jednak ktoś ma zdiagnozowaną nietolerancję laktozy lub alergię na nabiał, włączenie mleka A2 prawdopodobnie nie rozwiąże problemu i należy sięgnąć po odpowiednie zamienniki lub leczenie dietetyczne.
Mleko A2 w zdrowej diecie
Nabiał jest ważnym elementem zbilansowanej diety, dostarczając pełnowartościowego białka, wapnia, witamin i wielu innych składników odżywczych. Jeśli ktoś dobrze toleruje zwykłe mleko, nie ma potrzeby eliminacji go z jadłospisu. Jednak w sytuacji, gdy tradycyjne mleko powoduje u danej osoby przykre dolegliwości trawienne, mleko A2 może być alternatywą pozwalającą nadal korzystać z wartości odżywczych nabiału bez rezygnacji z jego cennych składników. Mleko A2 można stosować dokładnie tak jak każde inne mleko – nadaje się do przyrządzania śniadaniowej owsianki, koktajli, kawy z mlekiem czy domowych wypieków. Jego smak i właściwości kulinarne nie odbiegają od standardowego mleka, więc nie wymaga specjalnych przepisów ani przygotowania.
Ze względu na potencjalnie łatwiejszą strawność, mleko A2 dobrze wpisuje się w diety lekkostrawne oraz plany żywieniowe osób dbających o układ pokarmowy. Może być szczególnie pomocne dla osób starszych lub wracających do zdrowia, którym zaleca się delikatniejsze, łatwostrawne posiłki. Poniżej kilka przykładów, kto może skorzystać na wyborze mleka A2 zamiast zwykłego:
- Osoby z nadwrażliwością pokarmową – nie mają co prawda formalnej alergii czy nietolerancji, ale po spożyciu nabiału odczuwają wzdęcia, gazy lub bóle brzucha.
- Osoby na diecie lekkostrawnej – np. dochodzące do siebie po chorobach układu pokarmowego, kiedy zaleca się unikanie ciężkostrawnych produktów.
- Seniorzy i dzieci – u części z nich występuje obniżona tolerancja nabiału; mleko A2 może być dla nich łagodniejsze (w przypadku dzieci zmianę sposobu żywienia warto skonsultować z lekarzem).
- Osoby dbające o zdrową dietę – poszukujące naturalnych, korzystnych dla zdrowia produktów i ceniące fakt, że mleko A2 jest pierwotną formą mleka krowiego.
Warto pamiętać, że mleko A2 wciąż zawiera tłuszcz i kalorie jak zwykłe mleko, więc należy spożywać je z umiarem, w kontekście całodziennej diety. Jego dostępność na rynku stopniowo rośnie – można je znaleźć w niektórych supermarketach i sklepach ze zdrową żywnością, a nawet spotkać produkty z mleka A2 (jogurty, sery). Należy jednak liczyć się z wyższą ceną tych produktów. Ostatecznie wybór między mlekiem A2 a tradycyjnym zależy od indywidualnej tolerancji organizmu oraz preferencji konsumenta. Jeśli zwykłe mleko nie wywołuje problemów, zmiana może nie być konieczna, ale dla osób odczuwających dolegliwości mleko A2 stanowi wartościową opcję pozwalającą nadal cieszyć się nabiałem w zdrowej diecie.
